Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała pierwszy w historii „Światowy raport dotyczący słuchu” – dokument, który przedstawia alarmującą skalę problemu niedosłuchu na świecie i wzywa rządy oraz systemy ochrony zdrowia do pilnego działania. Raport kreśli wizję świata, w którym żadna osoba nie doświadczy ubytku słuchu spowodowanego przyczynami możliwymi do uniknięcia, a osoby z niedosłuchem będą wieść komfortowe życie dzięki odpowiedniej rehabilitacji, edukacji i protezowaniu słuchu.
Skala problemu – liczby, które robią wrażenie
WHO szacuje, że do 2050 roku około 2,5 miliarda ludzi na całym świecie będzie zmagało się z różnego stopnia ubytkiem słuchu – oznacza to, że co czwarta osoba na Ziemi będzie miała problemy ze słyszeniem. Spośród nich około 700 milionów będzie wymagało rehabilitacji słuchowej. Już dziś niedosłuch dotyczy ponad 1,5 miliarda ludzi, z czego 430 milionów cierpi na niedosłuch od umiarkowanego do głębokiego stopnia w lepszym uchu.
Konsekwencje finansowe nieleczonej utraty słuchu są ogromne. Szacuje się, że brak odpowiedniej interwencji kosztuje globalną gospodarkę blisko 1 bilion dolarów rocznie – poprzez wykluczenie społeczne, trudności w komunikacji, ograniczony dostęp do edukacji i zatrudnienia. Jednocześnie wykazano, że inwestowanie w profilaktykę słuchu jest opłacalne: z każdego zainwestowanego dolara można oczekiwać zwrotu w wysokości niemal 16 dolarów.
Dlaczego niedosłuch jest tak często lekceważony?
W wielu państwach opieka nad narządem słuchu nie jest zintegrowana z krajowymi systemami opieki zdrowotnej, przez co wiele osób ma ograniczony dostęp do odpowiedniej diagnozy i leczenia. Problemem jest też brak wiedzy – nawet wśród pracowników ochrony zdrowia – na temat profilaktyki, wczesnego rozpoznawania i leczenia chorób uszu. Stygmatyzujące nastawienie społeczne wobec niedosłuchu i aparatów słuchowych dodatkowo zniechęca pacjentów do szukania pomocy.
Najbardziej wymowna jest jednak statystyka dotycząca zaopatrzenia: spośród wszystkich osób, które mogłyby skorzystać z aparatu słuchowego, tylko 17% faktycznie go używa. To niedopuszczalnie niski odsetek, który raport WHO wprost nazywa pilnym problemem do rozwiązania. W wielu krajach o niskich dochodach brakuje zarówno specjalistów (mniej niż jeden audiolog na milion mieszkańców), jak i dostępu do odpowiednich urządzeń.
Główne przyczyny utraty słuchu
Na ryzyko pojawienia się niedosłuchu wpływa wiele czynników – zarówno genetycznych, jak i biologicznych, behawioralnych i środowiskowych. Do najczęstszych przyczyn należą: czynniki ryzyka okołoporodowe, infekcje ucha i wirusowe (np. różyczka, zapalenie opon mózgowych), ekspozycja na hałas, leki ototoksyczne i tryb życia.
U dzieci niemal 60% ubytków słuchu jest spowodowanych przyczynami, którym można zapobiec – poprzez zwiększenie opieki położniczej i noworodkowej, szczepienia ochronne, badania przesiewowe słuchu u noworodków oraz wczesne leczenie zapalenia ucha środkowego. U dorosłych kluczowa jest profilaktyka: kontrola hałasu w środowisku pracy, bezpieczne korzystanie ze słuchawek i dbanie o higienę uszu.
Znaczenie słuchu na każdym etapie życia
Zmysł słuchu jest kluczowym aspektem prawidłowego funkcjonowania człowieka na każdym etapie życia. Jego utrata wpływa na komunikację, rozwój mowy i języka u dzieci, edukację, zatrudnienie, zdrowie psychiczne oraz relacje społeczne. Raport WHO podkreśla, że skutki niedosłuchu mierzone są nie tylko stopniem ubytku, ale przede wszystkim tym, na ile środowisko i system opieki zdrowotnej reagują na potrzeby osób z niedosłuchem.
Z ubytkiem słuchu mamy do czynienia, gdy próg słyszenia przekracza 20 dB. Diagnostykę umożliwia audiometria tonalna, która wyznacza próg słyszenia dla przewodnictwa powietrznego i kostnego. Wczesne wykrycie problemu jest kluczowe – im szybciej zostanie podjęta interwencja, tym lepsze efekty rehabilitacji.
Rozwiązania – co działa?
Raport wskazuje, że ubytek słuchu może być skutecznie leczony i rehabilitowany – pod warunkiem wczesnego wykrycia i podjęcia odpowiednich działań. Interwencja medyczna i chirurgiczna może leczyć wiele chorób uszu i odwracać związany z nimi niedosłuch przewodzeniowy. W przypadku nieodwracalnego ubytku słuchu niezbędna jest rehabilitacja, której najważniejszym elementem jest właściwie dobrany aparat słuchowy.
Technologie wspomagające słyszenie – aparaty słuchowe i implanty ślimakowe – przynoszą korzyści zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Warunkiem sukcesu jest indywidualny dobór i dopasowanie aparatu przez wykwalifikowanego specjalistę oraz zaangażowanie rodziny w cały proces rehabilitacji. Technologie wspomagające – napisy, tłumaczenie na język migowy – ułatwiają osobom z niedosłuchem dostęp do komunikacji i edukacji.
Akronim H.E.A.R.I.N.G. – plan działania WHO
WHO przedstawiła kompletny plan interwencji w zakresie zdrowia publicznego ujęty w akronimie H.E.A.R.I.N.G.:
- H – Hearing screening and intervention (przesiewowe badania słuchu i interwencja),
- E – Ear disease prevention and management (profilaktyka i leczenie chorób ucha),
- A – Access to technologies (dostęp do technologii wspomagających słyszenie),
- R – Rehabilitation services (usługi rehabilitacyjne),
- I – Improved communication (udoskonalona komunikacja),
- N – Noise reduction (redukcja hałasu),
- G – Greater community engagement (większe zaangażowanie społeczności).
Zwiększenie skali wdrożenia pierwszych czterech elementów (H.E.A.R.) w ciągu 10 lat wymagałoby jedynie dodatkowej inwestycji w wysokości 1,33 USD na mieszkańca rocznie – przy zwrocie niemal 16-krotnym.
Co to oznacza dla każdego z nas?
Wnioski z raportu WHO mają bardzo konkretne przełożenie na codzienne życie. Profilaktyczne badania słuchu powinny być standardem – nie tylko u osób, które już zauważają problemy, ale też u tych, które są w grupie ryzyka: dzieci, pracowników narażonych na hałas, seniorów. Nie warto lekceważyć nawet drobnych objawów. W przypadku zdiagnozowanego ubytku słuchu, odpowiednio dobrany aparat słuchowy może nie tylko poprawić słyszenie, ale też chronić przed poważniejszymi konsekwencjami zdrowotnymi – w tym demencją i depresją.
W Strefie Słuchu oferujemy kompleksową diagnostykę i opiekę audioprotetyczną – bez skierowania, w wygodnych lokalizacjach w Warszawie. Masz pytania? Sprawdź nasze FAQ lub skontaktuj się z naszymi specjalistami.
Źródło: World Report on Hearing, World Health Organization, Geneva 2021.
